فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٠٩ - فريده دوم در تعريف عرض و بيان اقسام آن

بل التّعلّق فى المهيّات الا ترى انّ كلّ وجود عين التّعلّق بالمبدء و

ليس اضافة مقوليّة و للمبدء اضافة اشراقيّة على جميع ما سواه و ليست‌

مقولة، كمّ و كيف، و، وضع، و، اين، و، له، و هو اسم آخر لمقولة

الملك و الجدة و، متى و، فعل، و، مضاف، و، انفعال ثبتا، هى،

اجناسه القصوى لدى المعلّم، فتكون تسعة، و بالثّلث، اى بالمقولات‌

الثّلث و هى الكمّ و الكيف و النسبة و هى شاملة للسّبعة الّتى جعل‌

ارسطو و اتباعه كلّ واحد منها جنسا عاليا، او بالاربع، و هى هذه‌

الثّلاثة و الحركة، نمى، الاوّل لصاحب البصائر و الثّانى للشّيخ‌

الاشراقى.

ترجمه:

فريده دوّم در تعريف عرض و بيان اقسام آن‌

عرض عبارتست از ممكنى كه وجود فى نفسه‌اش همان وجود در ضمن‌

موضوع است.

امّا اينكه وجودش فى نفسه بوده بخاطر آنكه ماهيّتش در عقل مستقلّ است.

و امّا اينكه اين وجود عين وجود در ضمن غير است و بعبارت ديگر كون و

وجودش رابطى است بخاطر آنكه وقتى حال آنرا در خارج ملاحظه مى‌كنيم مى‌بينيم‌

امرى است ناعت و وصف براى غير و بطورى نيست كه داراى استقلالى بوده و

سپس اضافه بموضوع بر آن طارى باشد بلكه اضافه عين وجودش بوده گ ر چ ه عين‌

ماهيّتش نبوده مگر در خصوص مقوله اضافه و مع ذلك كلّه بايد توجه داشت كه وجود

عرض از مقوله اضافه نيست زيرا هر تعلّق و اضافه‌اى را نبايد اضافه مقوليّه خواند بلكه‌

اين معنا صرفا در تعلّق ماهيّات بوده نه در وجود، مگر نمى‌بينى كه هر وجودى عين‌

تعلّق بمبدء بوده و در عين حال از اضافه مقوليّه محسوبش نمى‌كنند و از طرف ديگر

مبدء داراى اضافه اشراقيّه است بر جميع ماسوايش و در عين حال از مقوله‌اى‌

بحسابش نمى‌آورند.